De Kunst van het Zien

Hier belicht ik twee manieren hoe we zien ervaren:

  • Direct |
  • Indirect |

In de benadering van Miksang Contemplatieve Fotografie ligt de nadruk op directe waarneming, en specifiek op direct zien.

Wat is waarneming?

Het is niet alleen wat we waarnemen – het zintuigelijke object – maar het volledige spectrum van het waarnemen. Dit is een spel van onze zintuigen, wat de zintuigen waarnemen, hoe dit ontvangen wordt in ons bewustzijn en de interactie tussen deze drie aspecten.

  • De zintuigen.
  • Het object wat door de zintuigen ontvangen wordt.
  • Ons bewustzijn die ervaart wat door de zintuigen wordt ontvangen.

Hier beschouwen we de zintuigen als heilig, als de poort tussen hemel en aarde. De zintuigen zijn de snelste poort hoe ieder van ons met onze unieke vaardigheden middels pure creatieve expressie een stukje hemel op aarde kan brengen. Zodat we deze aardse plek kunnen verheffen; wij kunnen middels onze unieke expressie onze eigen dagelijkse omgeving verheffen.

JIJ kan dit.

Vanuit dit perspectief is het cruciaal het spectrum van interactie van waarneming te begrijpen en te omarmen.

Directe waarneming hier heeft de notie van ‘onmiddellijk’. ‘Direct’ betekent hier dat het puur, onbelemmerd, onbevangen, ongefilterd, levendig en vrij van conceptuele interpretaties is. ‘Direct zien’ betekent hier dat we visueel onmiddellijk contact maken en hoe we dit weten is dat we dit eerst fysiek voelen. We ervaren een resonantie, een impuls, een flits van waarneming, wat in de eerste plaats een fysieke sensatie is. Vanuit deze ervaring verbinden we ons verder, door met onze ogen en een stabiele stille geest te onderzoeken wat we precies zien, zodat we in de puurheid van visuele waarneming blijven.

Pure waarneming, en hier specifiek ‘puur zien’, kunnen we trainen.

Dus, eerst we beginnen we met pure waarneming. 

Wat is ‘pure waarneming’?

De kortste uitleg is dat pure waarneming de hoogste vorm is om de geest te trainen – ‘dag nang byang’ in het Tibetaans.

  • ‘Dag’ betekent ‘puur’
  • ‘Nang’ betekent ‘waarneming‘
  • ‘Byang’ betekent ‘trainen’ of ‘wennen aan’

Het woord ‘training’ impliceert dat we fouten maken. En het bevat een pad met oefeningen en opdrachten om onze ogen, geest en lichaam op één lijn te brengen, zodat we een volledig begrip krijgen van onze persoonlijke ervaringen van pure waarneming.

In Miksang Contemplatieve Fotografie beginnen we het trainen heel praktisch, met grondingoefeningen en visuele oefeningen waarin we onze ervaringen van waarnemingen langzaam ervaren.

Indirecte waarneming

Hier houdt indirecte waarneming in dat we onze zintuiglijke ervaringen doorlopend interpreteren; wat we zien, horen, voelen, proeven en ruiken. Interpreteren houdt in dat we op een directe zintuiglijke waarneming reageren met een invulling, zoals benoemen, associëren, aannames en er overtuigingen op los laten.

Veel doen we bewust en heel veel doen we onbewust; we hebben niet door dat we dit getraind hebben en er goed in zijn geworden!

  • Indirect begint al vroeg, met ‘aap, noot, mies’. Dingen die voordat we deze benoemingen leren gewoon zijn zoals ze zijn en die we als kind met nieuwsgierigheid benaderen en waarmee we op heel natuurlijke wijze contact maken, krijgen opeens een label, een woord met een betekenis van buitenaf. Boom, aap, huis, fiets, auto, telefoon. En het wordt een gewoonte. ‘Het is een auto van het merk zus en zo’, ‘het is een boom’, ‘het is een stoel’; we weten wat het is en kijken niet verder. Natuurlijk zijn deze benoemingen ook heel handig is in onze onderlinge communicatie!
  • We hebben snel associaties, die altijd worden opgestart door iets. We zien een stoel en hup daar gaan we ,’ik heb deze gezien in dat hotel wat me zo goed beviel’ of ‘.. in dat lelijke hotel’. We ruiken een geur, en hup daar gaan we, ‘jummie deze heerlijke geur doet me denken aan het bakkertje ergens in Frankrijk toen ik op vakantie was’, en we zijn in de ervaring van de vakantie in Frankrijk. We zijn er niet fysiek, omdat we fysiek nog steeds op dezelfde plek zijn, in het hier en nu, maar mentaal en emotioneel zijn we in de ervaring van het verblijf in het hotel of op vakantie in Frankrijk. We zien/ruiken slechts vaag wat we ter plekke ervaren. Het is namelijk niet mogelijk tegelijk een associatie én een zintuiglijke ervaring te ervaren; het is het één of het ander.
  • Vervolgens delen we bovenstaande ervaringen in in ‘vind ik leuk’ en ‘vind ik niet leuk’ of ‘niet interessant’. Dit doen we doorlopend!

Dit proces van interpreteren en indelen gaat razendsnel en vormt een onzichtbaar referentiekader waarin we onszelf en alles om ons heen tegen afmeten, en we kijken niet verder. Zo glijden we langs de wereld, in plaats van dat we ons verbinden.

Onze ogen zijn open, en onze denkende geest is bezig met denken in alle mogelijke bovenstaande variaties; onze aandacht is volledig gericht op interpreterend denken.

Dit is de volle ervaring van ‘indirect’.

Het is belangrijk te begrijpen hoe deze mechanismes werken, vrij van enig oordeel.

Eén van de grondbeginselen van de beoefening van Miksang Contemplatieve Fotografie is om onvoorwaardelijk liefdevol en vriendelijk voor onszelf te zijn. 

Snel versus langzaam waarnemen

De Tibetaanse meditatiemeester en kunstenaar Chögyam Trungpa noemt in een lezing over pure waarneming dat het mechanisme van hoe we een moment ervaren van directe levendige en filtervrije waarneming en verschuiven naar beslissen hoe we de wereld indelen, afwijzen, naar ons toe halen en onszelf daar een plek in geven om ons goed en veilig te willen voelen, plaatsvindt in een fractie van een seconde. De hele tijd!

Ongeacht de mentale snelheid waar we ons in bevinden is het mogelijk onszelf te trainen om bij een moment van directe waarneming te blijven. Er zitten namelijk hiaten tussen onze schijnbaar continue gedachtestroom, en in de praktijk blijkt dat we deze hiaten vrij eenvoudig kunnen opmerken.

‘Mind the gap’ hoor je vaak op een vliegveld!

In deze gaps, deze hiaten, in deze ruimte ervaren we pure waarneming. Deze ruimte is dezelfde ruimte als de ruimtelijke geest. De ruimtelijke geest is dezelfde ruimte als de ruimte van gewaarzijn. En gewaarzijn is het meest ruimtelijke aspect van onze geest en van onszelf; als we deze ruimte teveel opvullen met wolken van gedachten wordt het bewolkt, en dan vergeten we dat we eenvoudigweg kunnen waarnemen. Meer over ‘gaps’ >>

In het kort; onze geest bestaat uit twee delen. De denkende geest en de ruimtelijke geest. Als de ruimtelijke geest te vol raakt met gedachtewolken vergeten we de mogelijkheid om eenvoudig waar te nemen, en we vergeten hoe moeiteloos en bevrijdend directe waarnemingen zijn. Dan beginnen we te ‘denken’ en zoeken naar oplossingen, omdat een bewolkte en dichte geest nooit echt goed voelt, en op langere termijn allerlei psychologische, fysieke en emotionele problemen kan veroorzaken. Het punt is om te ontspannen en de snelheid te breken; zo lossen de wolken op en kan de natuurlijke schittering van de ruimtelijke geest tevoorschijn komen. 

Het gaat er om zo langzaam mogelijk visueel waar te nemen in plaats van zo snel mogelijk waar te nemen.

Het is mogelijk om voorbij onze persoonlijke interpretaties te gaan, enfin het medium waarneming de weidsheid in ons hart toelaten. We kunnen altijd kiezen: we kunnen onze waarneming begrenzen en daarmee de weidsheid buitensluiten, of we laten toe dat de weidsheid ons raakt.

Uit ‘Shambhala – De weg van de krijger‘ van Chögyam Trungpa

Eerst trainen we hoe we onszelf in onze innerlijke ruimte zonder invulling en interpretatie kunnen handhaven; zijn met wat er is wordt dat ook wel genoemd. We proberen eenvoudigweg te zijn met wat er is, zonder te accepteren of af te wijzen.

 Het is als een kikker die midden in een grote poel zit terwijl de regen voortdurend op hem neerplenst. De kikker knippert gewoon met zijn ogen bij iedere regendruppel die op hem neervalt, maar hij verandert zijn houding niet. Hij probeert noch in de poel te springen noch eruit te komen. Dat is de eigenschap die ook door de naam van een beroemd Indiaans opperhoofd wordt uitgedrukt: Zittende Stier. De kikker wordt een zittende stier.

Uit ’Dharmakunst – de creatieve dimensie van spiritualiteit’ van Chögyam Trungpa.
Opm.: dit boek is helaas niet meer verkrijgbaar. Lees hier ‘Het proces van waarneming’>>

De Kunst van het Zien

Om de schittering van onze alledaagse wereld te zien, de wereld zoals deze is – vrij van doorlopende conceptuele interpretaties – is een kunst op zich.

 


Klik hier voor het album ‘Fris gezien’ >


Hèlen A. Vink, 31 maart 2018

Deze post is ook beschikbaar in: Engels, Duits, Spaans