Ruimte als inspiratiebron

Als we iets willen uitdrukken met een creatieve discipline, op de meest pure en oprechte manier, gepassioneerd en met volle hartsverbinding, is een open staat van zijn een voorwaarde.

Ruimte.

Deze ervaring kwam ik voor het eerst bewust tegen in een workshop Dharmakunst waar ik voor het eerst aan deelnam in 1997. Destijds was ik dermate gefrustreerd en vastgelopen als beeldend kunstenaar dat ik mijn beroep en motivatie al bijna had opgegeven. Gewoonweg omdat ik niet meer wist waar kunst en kunst maken over ging – over netwerken, juiste contacten, het je gegund worden etc…? Ik zag zoveel getalenteerde kunstenaars om me heen, dus aan de mogelijkheid van expressie lag het niet. En wat ik ook maakte, daar lag het ook niet aan. Mijn motivatie om iets kunstigs te maken en dit beroepsmatig aan de wereld te laten zien was ik zo goed als kwijt. Ik voelde me claustrofobisch, teleurgesteld, verloren en gefrustreerd.

Dit veranderde totaal en in één keer door deelname aan de workshop met Dharmakunst. Hierin stond, en staat nog altijd, centraal, de open staat van zijn. Eerst wordt er de tijd genomen om jezelf te openen, jezelf vrij te maken van alle discursieve gedachten en haastige ambitie. Vanuit deze open staat van zijn, deze vrije ruimte, maken we een beweging, uitten we een klank, of beginnen we een penseelstreek. De impuls, het eerste moment, de eerste gedachte, ontstaat in de ruimte. Niet vanuit ‘ik moet iets doen’, maar vanuit een natuurlijke intuïtieve behoefte aan expressie. Er is een slogan: ‘eerste gedachte, beste gedachte’.

Eerste gedachte, beste gedachte hoeft niet een chronologische aangelegenheid te zijn. Het is heel goed mogelijk dat de eerste gedachte de slechtste gedachte is, chronologisch gezien. In dit geval verwijst ‘eerste gedachte’ naar de gedachte die fris en vrij is.

C. Trungpa

Zoveel ruimte in mezelf had ik niet eerder zo direct ervaren!
En in de tijd die daarop volgde sijpelde deze ruimtelijkheid als vanzelf door, naar alles in en om me heen.

Deze benadering van kunst en het creatieve proces komt van de meditatieleraar, leider, filosoof, pionier, dogma-breker en kunstenaar Chögyam Trungpa. Deze Tibetaanse leraar vluchtte op 20-jarige leeftijd uit Tibet, en bracht behalve de klassieke boeddhistische leringen, ook de Shambhala-leringen en de leringen over Dharmakunst mee. Bij zijn aankomst in het westen was er ook meteen belangstelling voor de leringen voer Dharmakunst was. En zo ontstond een levende traditie op een nieuwe plek in de wereld, in het westen: dharmakunst, een benadering om het creatieve proces vanuit de neutrale open staat van zijn te laten gebeuren. Deze ‘neutrale open staat’ is waar onze werkelijke waarachtige levendigheid en creativiteit huist.

Neutraal betekent hier; zonder onze projecties, aannames en ambitie. Zonder te duwen of te trekken, zonder verwachting over de uitkomst. De basis in Dharmakunst is eerst jezelf leren kennen, als uiterst ‘naakt’; zonder trucjes, zonder ambitie, zonder egocentrisme. Pure poëzie.

En vanuit deze staat van zijn en van pure waarneming kunnen wij onszelf met de vaardigheid van een kunstdiscipline oprecht en waarachtig uitten; pure expressie.

Dit in het kort, want het is een oneindige ontdekkingstocht. Waarvan ik in die ene workshop meteen de smaak te pakken kreeg!
en alles weer geactiveerd werd,; mijn passie en mijn motivatie.

Tot op heden is dit mijn uitgangspunt. De open staat van geest, een staat van zijn vóórdat ik iets begin.
Met de open ruimte in mijzelf verbonden met alles om mij heen, als inspiratiebron.

Een universeel uitgangspunt.
Dezelfde staat van zijn waar wellicht alle beroemde werken uit zijn voortgekomen, die tijdloos gewaardeerd worden. Niet vanwege een goed netwerk of goede contacten of de juiste pr, maar omdat iets in het kunstwerk een universeel geraaktheid laat zien dat ieder van ons voelt, wat ieder van ons herkent. Wij mensen waarderen deze schoonheid omdat wij verlangen naar geraakt te worden op ons zielsniveau en op het niveau van diepe vreugde. Vrij & Vreugdevol.

Een universeel verlangen.

 Niemand kan een volmaakt kunstwerk scheppen of een volmaakt kunstwerk begrijpen zonder enig begrip van de beoefening van meditatie daarom vormt de beoefening van meditatie de basis. Maar wat bedoelen we met de beoefening van zitmeditatie? Ik denk bijvoorbeeld dat Beethoven, El Greco, of mijn favoriete componist, Mozart, allemaal zaten. Namelijk in die zin, dat hun geest zich opende vóór ze gingen doen wat ze hebben gedaan. Anders hadden ze het gewoon niet voor elkaar gekregen. Als je net van de markt komt en aan de eettafel neerploft om een toneelstuk te schrijven, dan blijkt dat niet mogelijk te zijn. Eerst moet zich enige openheid  van geest in de Boeddhistische zijn, een soort mind-less-ness, zich voordoen. Vanuit die basisgrond van bestaan, begint zich openheid, zijn-heid te ontwikkelen.

Chögyam Trungpa, hoofdstuk “Meditatie,” uit Dharmakunst – De creatieve dimensie van spiritualiteit

©Hèlen A Vink

Deze post is ook beschikbaar in: Engels